Ανακαίνιση μονοκατοικίας του ’50 στο Παλαιό Φάληρο: ένα σπίτι τυλιγμένο σε κεραμική δαντέλα

Σε μια στενή πάροδο του Παλαιού Φαλήρου, ανάμεσα σε πολυκατοικίες, στεκόταν για χρόνια ένα εγκαταλελειμμένο μονώροφο σπίτι της δεκαετίας του 1950. Πολλά σπίτια σαν αυτό καταλήγουν στην μπουλντόζα. Αυτό είχε άλλη τύχη: η αρχιτέκτονας Άννα Δελγκιάδο και το Architectural Bureau 11 (Αρχιτεκτονικό Γραφείο 11) το ανακαίνισαν το 2025 και το έκαναν ξανά σπίτι. Στα 65 τετραγωνικά του κράτησαν τα δάπεδα, τα τζάμια και την πόρτα της εποχής, άνοιξαν τα παράθυρα σε έναν κήπο με μια παλιά συκιά και το τύλιξαν σε μια διάτρητη κεραμική πρόσοψη που θυμίζει δαντέλα. Το έργο, το Kouloura House ή «Το σπίτι στη σκιά του», ήταν φιναλίστ στα βραβεία DOMa 2026.

Τις φωτογραφίες υπογράφει ο Νίκος Κουκλάκης. Την άνοιξη του 2026 το σπίτι άνοιξε τις πόρτες του και στο κοινό, ως ένα από τα κτίρια του Open House Athens.

Ένα σπίτι που δεν έγινε πολυκατοικία

Το σπίτι χτίστηκε τη δεκαετία του 1950 για μία οικογένεια. Είχε σαλόνι, υπνοδωμάτιο, βιβλιοθήκη, κουζίνα και μπάνιο. Η νότια πλευρά του κοιτάζει μια στενή πάροδο, ενώ η βόρεια βγαίνει σε έναν μικρό κήπο, όπου μια γέρικη συκιά απλώνει τα κλαδιά της.

Γύρω του κυριαρχούν ακόμη τα χαμηλά κτίρια των δεκαετιών 1950–1970, του πρώιμου αθηναϊκού μοντερνισμού. Τα αναγνωρίζεις από μικρές λεπτομέρειες: τα κάγκελα στα παράθυρα, τα ξύλινα παντζούρια, τα μωσαϊκά δάπεδα, τους μαρμάρινους νιπτήρες και τα διάτρητα τσιμεντότουβλα, τα γνωστά κλωστρά. Για την ομάδα, όλα αυτά είναι κομμάτια μιας ταυτότητας που σβήνει, της καταπράσινης αθηναϊκής γειτονιάς των προαστίων. Όταν ένα τέτοιο σπίτι γκρεμίζεται για να χτιστεί πολυκατοικία, η γειτονιά χάνει λίγο από τον χαρακτήρα της. Η απόφαση να σωθεί και όχι να αντικατασταθεί ήταν η αφετηρία όλου του σχεδιασμού: πώς ένα ερείπιο γίνεται σύγχρονο σπίτι χωρίς να χάσει την ατμόσφαιρα που είχε.

ΚΑΣΠΩ ΤΣΙΜΕΝΤΕΝΙΟ ΚΑΦΕ-ΛΕΥΚΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΛΑΔΙΑ ΔΕΝΤΡΑ Φ13.5×12.5cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΤΣΙΜΕΝΤΕΝΙΟ ΚΑΦΕ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΚΛΑΔΙ ΜΕ ΦΥΛΛΑ Φ17x15cm

Δες το προϊόν

Ό,τι παλιό άξιζε, έμεινε στη θέση του

Η ανακαίνιση δεν άγγιξε τον φέροντα οργανισμό. Έτσι η ομάδα μπόρεσε να κρατήσει πολλά αυθεντικά στοιχεία: τα τζάμια της εποχής, τα δάπεδα και την πόρτα της εισόδου. Η πόρτα, με το λευκό σιδερένιο κάγκελο πάνω στο ανάγλυφο τζάμι, είναι η πρώτη εικόνα του σπιτιού για όποιον μπαίνει.

Τα μωσαϊκά δάπεδα, με τα σκούρα ψηφία πάνω σε ανοιχτόχρωμο φόντο, είναι το υλικό που χαρακτηρίζει τα αθηναϊκά σπίτια εκείνων των χρόνων, και όπως έχουμε γράψει, το μωσαϊκό επιστρέφει στη διακόσμηση. Δίπλα τους, έπιπλα με ιστορία, όπως ξύλινες καρέκλες, ένα στρογγυλό τραπέζι με δαντελένιο τραπεζομάντιλο κι ένας ξύλινος μπουφές με καθρέφτες, δίνουν την αίσθηση ότι το σπίτι δεν έχασε ποτέ τη μνήμη του.

Ο κήπος με τη συκιά μπαίνει μέσα

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά τα ανοίγματα. Τα παράθυρα έγιναν συρόμενες πόρτες και ο κήπος με τη συκιά μοιάζει πια σχεδόν με κομμάτι του εσωτερικού. Το σαλόνι ενώθηκε με την κουζίνα, ώστε όποιος μαγειρεύει να κοιτάζει έξω από το παράθυρο και όχι έναν τοίχο.

Η νέα κάτοψη είναι απλή και καθαρή. Η είσοδος οδηγεί στο σαλόνι των 16,45 τ.μ., που συνεχίζει στην κουζίνα των 9,57 τ.μ. και από εκεί στον κήπο. Ένας μικρός διάδρομος φέρνει στο υπνοδωμάτιο των 10,81 τ.μ., σε ένα μικρό γραφείο και στο μπάνιο. Το πατάρι, το μεσοπάτωμα του παλιού σπιτιού, έγινε ένα επιπλέον παιδικό υπνοδωμάτιο.

Η κουζίνα είναι μια λιτή σύνθεση σε ευθεία, με ντουλάπια σε βαθύ κόκκινο του ξύλου πάνω στο μωσαϊκό. Πάνω από τον πάγκο, ένα μεγάλο παράθυρο φέρνει μέσα φως και πράσινο, ενώ μια λεπτή ράγα με σποτ φωτίζει τον χώρο χωρίς να τον βαραίνει.

Λευκοί τοίχοι, μια μπλε γραμμή και πολύ φως

Στο εσωτερικό η παλέτα μένει ήσυχη. Οι τοίχοι είναι λευκοί και μια σκούρα μπλε λωρίδα τους διατρέχει οριζόντια, σαν νήμα που ενώνει τα δωμάτια μεταξύ τους. Στο υπνοδωμάτιο αρκούν ένα μεταλλικό κρεβάτι, ένα ξύλινο κομοδίνο και μια πόρτα με διακοσμητικό τζάμι.

Το φυσικό φως κάνει τα υπόλοιπα. Περνά από τις στρογγυλές τρύπες της πρόσοψης και αφήνει στις κουρτίνες και στους τοίχους μικρούς κύκλους φωτός, που μετακινούνται όσο προχωρά η μέρα.

Μια πρόσοψη που φτιάχνει σκιά

Αυτό που κάνει το σπίτι να ξεχωρίζει από μακριά είναι η νέα του διάτρητη κεραμική πρόσοψη, ένα δεύτερο «δέρμα» από κλωστρά με στρογγυλές τρύπες που τυλίγει τον παλιό όγκο. Από την πλευρά της παρόδου προστατεύει την ιδιωτικότητα των ενοίκων, ενώ στη νότια πλευρά λειτουργεί σαν σκίαστρο και κρατά τον δυνατό ήλιο μακριά από τους τοίχους και τα ανοίγματα.

Η επιλογή του υλικού δεν είναι τυχαία. Τα διάτρητα τούβλα ήταν από τα χαρακτηριστικά στοιχεία των σπιτιών της γειτονιάς και εδώ επιστρέφουν σε άλλη κλίμακα, ως ένα ολόκληρο κέλυφος. Ανάμεσα στην πρόσοψη και στον τοίχο του σπιτιού σχηματίζεται ένα στενό πέρασμα, όπου το φως πέφτει σαν βροχή από κουκκίδες.

Το σούρουπο, όταν ανάβουν τα φώτα μέσα, η πρόσοψη γίνεται φανάρι. Από τον δρόμο βλέπεις λάμψεις και σκιές, ποτέ ολόκληρο το εσωτερικό, και ένα μικρό παράθυρο σε βαθιά κάσα αφήνει μόνο μια ματιά στο τραπέζι με τις ξύλινες καρέκλες.

Περιμένοντας την κληματαριά

Το σπίτι δεν έχει πει ακόμη την τελευταία του λέξη. Η κεραμική πρόσοψη σχεδιάστηκε για να καλυφθεί με τα χρόνια από μια κληματαριά, που θα τη μαλακώσει και θα δώσει ακόμη περισσότερη σκιά τα καλοκαίρια. Στον κήπο, μια σπειροειδής σκάλα ανεβαίνει ήδη στην ταράτσα, όπου στο μέλλον θα γίνει μια καλοκαιρινή βεράντα.

Με μια τόσο διακριτική επέμβαση, το παλιό σπίτι προσαρμόστηκε στη σημερινή ζωή χωρίς να κόψει τη σχέση του με τη γειτονιά. Αντίθετα, αναδεικνύει όσα την κάνουν ξεχωριστή. Αν σε ενδιαφέρουν τέτοιες ιστορίες, δες και την ανακαίνιση ενός νεοκλασικού στην Πλάκα.

ΚΑΣΠΩ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΕΚΡΟΥ/ΧΡΥΣΟ ΜΠΑΡΟΚ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΜΟΤΙΒΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΜΕΓΑΛΟ - Φ18.5x16.5cm

Δες το προϊόν

ΤΣΙΜΕΝΤΕΝΙΟ ΚΑΣΠΩ (3 ΣΧΕΔΙΑ) ΚΑΦΕ ΜΠΟΧΟ ΜΕ ΚΡΟΣΙΑ – Φ13.5×12.8cm

Δες το προϊόν

Τι κρατάμε για το σπίτι

Το Kouloura House δείχνει ότι μια ανακαίνιση μονοκατοικίας δεν ξεκινά πάντα από το γκρέμισμα. Πριν αλλάξεις οτιδήποτε, κοίτα τι αξίζει να μείνει: ένα μωσαϊκό δάπεδο που γυαλίζεται ξανά, μια πόρτα με σιδερένιο κάγκελο, ένα παλιό έπιπλο. Τέτοια κομμάτια δίνουν σε ένα σπίτι χαρακτήρα που δύσκολα αγοράζεται καινούργιος.

Η δεύτερη ιδέα είναι η σχέση με το έξω. Ένα μεγαλύτερο άνοιγμα προς την αυλή, ακόμη και μια μικρή, αλλάζει τον τρόπο που ζεις τον χώρο. Η τρίτη είναι η σκιά: ένα διάτρητο χώρισμα, μια πέργκολα ή ένα αναρριχώμενο φυτό προστατεύουν από τον ήλιο και από τα βλέμματα, χωρίς να κόβουν το φως και τον αέρα.

ΚΑΣΠΩ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΚΑΦΕ/ΧΡΥΣΟ/ΑΣΗΜΙ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΠΑΛΑΙΩΜΕΝΟ ΜΟΤΙΒΟ ΑΝΘΕΩΝ ΟΒΑΛ ΜΕΓΑΛΟ - 30x15x13cm

Δες το προϊόν

ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΚΑΣΠΩ ΜΠΕΖ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΓΥΑΛΙΑ - Φ12x12cm

Δες το προϊόν

Η ομάδα πίσω από το έργο

Το Architectural Bureau 11 ιδρύθηκε το 2011 από αποφοίτους του Αρχιτεκτονικού Ινστιτούτου της Μόσχας (MARKHI). Η Άννα Δελγκιάδο, που υπογράφει το Kouloura House, αποφοίτησε από εκεί το 2011 και έχει έδρα την Αθήνα. Το γραφείο περιγράφει τον εαυτό του ως μια μικρή αλλά τολμηρή ομάδα, με ιδιαίτερη προσοχή στη σχέση του φωτός με τον χώρο, και γράφει μια φράση που ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το σπίτι: «Μερικές φορές η καλύτερη αρχιτεκτονική είναι η απουσία της». Περισσότερα έργα του θα βρεις στο 11arx.com και στο Instagram @11.arx.

Αρχιτεκτονική: Άννα Δελγκιάδο, Architectural Bureau 11 · Συνεργασία: Όλγκα Κουζμίνα · Φωτογραφίες: Νίκος Κουκλάκης · Φωτογραφία πριν και σχέδια: Architectural Bureau 11 · Παλαιό Φάληρο, Αθήνα, 2025.

ΚΑΣΠΩ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΚΑΦΕ/ΧΡΥΣΟ/ΑΣΗΜΙ ΠΑΛΑΙΩΜΕΝΟ ΑΝΑΓΛΥΦΑ ΚΥΚΛΙΚΑ ΑΝΘΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΜΕΓΑΛΟ - Φ20.5x17cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΤΣΙΜΕΝΤΕΝΙΟ ΚΑΦΕ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΧΑΝΤΡΑ ΚΟΜΠΟΛΟΪ Φ20.5x16cm

Δες το προϊόν