Στην οδό Μπενάκη, στα Εξάρχεια, ένα ρετιρέ 100 τ.μ. σε πολυκατοικία των αρχών του ’60 άλλαξε όψη χωρίς να χάσει τη μνήμη του. Το αθηναϊκό γραφείο IDIOM Architectural Studio ολοκλήρωσε το 2025 την ανακαίνιση του Apartment on Benaki Street με μια καθαρή απόφαση: να καταργήσει τους διαδρόμους, ώστε το φως να φτάνει ως το βάθος του σπιτιού, και να κρατήσει τα παλιά ξύλινα πατώματα, τα μωσαϊκά και τα μάρμαρα της πολυκατοικίας. Είναι ένα πολύτιμο παράδειγμα για όποιον σκέφτεται την ανακαίνιση παλιού διαμερίσματος σε αθηναϊκή πολυκατοικία.
Τη μελέτη υπογράφει η ομάδα του γραφείου, με τους Maro Alektoridou, Loukas Bakas και Maria Pappa, και τις φωτογραφίες η Alina Lefa. Το σπίτι έχει και τρεις ταράτσες. Ακολουθεί η περιγραφή του έργου από το ίδιο το γραφείο, σε πιστή ελληνική απόδοση.
Ένα ρετιρέ σε μια τυπική αθηναϊκή πολυκατοικία
Το διαμέρισμα της οδού Μπενάκη βρίσκεται στον τελευταίο όροφο μιας τυπικής αθηναϊκής πολυκατοικίας των αρχών της δεκαετίας του 1960. Η όψη του κτιρίου είναι χαρακτηριστική της εποχής: καταστήματα στο ισόγειο, τέσσερις όμοιοι όροφοι κατοικιών με επιμήκεις εξώστες που καλύπτουν σχεδόν όλο το πλάτος της πρόσοψης και, από πάνω, ένας πέμπτος όροφος σε εσοχή.
Η αρχική κάτοψη ακολουθούσε τις συμβάσεις της εποχής της: μικρά δωμάτια γύρω από το κεντρικό κλιμακοστάσιο, που συνδέονταν με στενούς διαδρόμους. Η διάταξη αυτή δημιουργούσε κλειστούς, σκοτεινούς χώρους, καθώς το φυσικό φως δεν μπορούσε να φτάσει στο βάθος της κατοικίας. Το διαμέρισμα, ωστόσο, κρατούσε κρυμμένες αρετές: ξύλινα δάπεδα, μωσαϊκά και μάρμαρα, υλικά που δίνουν στο εσωτερικό της αθηναϊκής πολυκατοικίας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του.
Τρεις κινήσεις για ενότητα και φως
Η ανακαίνιση επιδίωξε να ενώσει αυτή την κατακερματισμένη εμπειρία του χώρου και να φέρει το φυσικό φως σε όλο το σπίτι, διατηρώντας παράλληλα τα υλικά που δένουν την κατοικία με την ιστορία της αθηναϊκής κατοικίας.
Η σχεδιαστική στρατηγική στηρίχτηκε σε τρεις κινήσεις. Η πρώτη κατάργησε τους διαδρόμους και μοίρασε την επιφάνεια τους στα διπλανά δωμάτια. Η δεύτερη ένωσε το καθιστικό, την τραπεζαρία και την κουζίνα σε μία ενιαία ζώνη της καθημερινής ζωής και τη συμπλήρωσε με έναν νέο χώρο εισόδου: ένα γενναιόδωρο κατώφλι που λειτουργεί ως ο κόμβος του διαμερίσματος, οργανώνει τις κινήσεις και οδηγεί το φως ως το πίσω μέρος του σπιτιού.
La RedouteΑπλίκα από χρωμέ μέταλλο και οπαλίνα Π28cm
esmarketΒιβλιοθήκη ArteLibre EDMUND Εφέ Τσιμέντο/Ανθρακί/Καφέ Μοριοσανίδα/Μέταλλο 75.5x25.5x160.8cm
Anesis HomeSupergreens Πολυθρόνα Δερμάτινη Teak Λευκή 63x70x88 εκ.
sticky.grΣΚΑΜΠΟ ΑΠΟ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΚΑΦΕ -Φ40x50cm
La RedouteΑπλίκα από μπρούντζο και γυαλί οπαλίνα Υ15cm
esmarketΡαφιέρα Κουζίνας ArteLibre GORAL Maple/Λευκό MDF/Μέταλλο 60x30x95cm
decoshop.grΠΟΛΥΘΡΟΝΑ TOPIN HM6048.01 ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ ΛΕΥΚΟ-P.E. RATTAN ΑΝΟΙΧΤΟ ΚΑΦΕ-ΜΑΞΙΛΑΡΙ ΓΚΡΙ 58x60x83Υ εκ
24homeΣκαμπό μπαρ Fern pakoworld πτυσσόμενο μπεζ pu- ξύλο γκρι - μέταλλο χρωμίου 50x48.5x89-110.5εκ (Σετ 2 Τεμάχια) - PAKO WORLD - 332-000023
La RedouteΑπλίκα από μέταλλο και γυαλί
esmarketΡαφιέρα Κουζίνας ArteLibre STOAT Φυσικό/Λευκό MDF/Μέταλλο 60x36x82cm
esmarketΠολυθρόνα ArteLibre FLORIAN Γκρι Βελούδο/Μέταλλο/Ξύλο 74x80x75cm
decoshop.grArtekko Elda Καρέκλα με Γκρι Τεχνόδερμα και Καφέ Μεταλλικά Πόδια (50x50x84)cm
Η τρίτη κίνηση αφορούσε τα υλικά. Τα υπάρχοντα ξύλινα δάπεδα, τα μωσαϊκά και τα μάρμαρα διατηρήθηκαν και αποκαταστάθηκαν, ενώ στις νέες επεμβάσεις χρησιμοποιήθηκαν μάρμαρο Διονύσου στα μπάνια, ηλεκτροστατικά βαμμένο μέταλλο στην κουζίνα, που φτιάχτηκε κατά παραγγελία, και ξύλο στα εντοιχισμένα έπιπλα.
Ανοιχτό στο φως και στην πόλη
Τρεις ταράτσες προεκτείνουν το σπίτι προς τα έξω. Η μεγαλύτερη φιλοξενεί ένα υπαίθριο καθιστικό και οι δύο μικρότερες φυτά, ολοκληρώνοντας μια κατοικία ανοιχτή στο φως και στην πόλη.
Μια ματιά στους χώρους
Στις φωτογραφίες της Alina Lefa φαίνεται πόσο φυσικά δένουν τα παλιά με τα καινούργια. Στον ενιαίο χώρο, οι κολόνες και τα δοκάρια της πολυκατοικίας έμειναν σε εμφανές μπετόν, ενώ το παλιό ξύλινο παρκέ σε σχέδιο ψαροκόκαλο ζεσταίνει όλο το καθιστικό. Δίπλα στη μεγάλη τζαμαρία, μια δερμάτινη πολυθρόνα με υποπόδιο και ένα γυάλινο τραπεζάκι δίνουν έναν τόνο από τα μέσα του περασμένου αιώνα, ταιριαστό με την ηλικία του κτιρίου. Στο βάθος, ανοιχτά μεταλλικά ράφια σε όλο τον τοίχο κρατούν βιβλία, φυτά και κάδρα, μαζί με μικρά αγαπημένα αντικείμενα, όπως ένα κόκκινο παλιό τηλέφωνο.
Στην τραπεζαρία, ένας μακρύς πάγκος με κίτρινα μαξιλάρια απλώνεται κατά μήκος του τοίχου, με καρέκλες από ψάθα και χρώμιο απέναντι του. Λίγα βήματα πιο πέρα, η κουζίνα με τα γκρι μεταλλικά ντουλάπια σε ψηλά πόδια μοιάζει περισσότερο με σύνολο από ανεξάρτητα έπιπλα παρά με εντοιχισμένη κουζίνα και κοιτάζει κατευθείαν στον ενιαίο χώρο.
Στην ιδιωτική πλευρά του σπιτιού, οι λευκές ντουλάπες σχηματίζουν ένα φωτεινό πέρασμα-γκαρνταρόμπα με ανοιχτά ράφια και κρεμάστρες, που καταλήγει σε ένα παράθυρο με μια λευκή πολυθρόνα.
Το υπνοδωμάτιο μένει ήσυχο και λιτό, με ξύλινο κρεβάτι, λευκό κομοδίνο, μια απλίκα για διάβασμα και ένα χαλί σε απαλά, ξεθωριασμένα χρώματα πάνω στο ξύλινο πάτωμα.
Στο μπάνιο, το μάρμαρο Διονύσου, λευκό με γκριζοπράσινα νερά, ντύνει τον πάγκο του νιπτήρα, την πλάτη του και τον τοίχο της ντουζιέρας, όπου μια εσοχή κρατά τα απαραίτητα. Οι βρύσες βγαίνουν από τον τοίχο και αφήνουν την πέτρα να φαίνεται καθαρή.
Μια γυάλινη πόρτα με λεπτό μεταλλικό πλαίσιο και φεγγίτη αφήνει να φαίνεται η ντουζιέρα, ντυμένη με το ίδιο μάρμαρο, και κρατά το μπάνιο φωτεινό.
Τι κρατάμε για το σπίτι
Το ρετιρέ της οδού Μπενάκη δείχνει ότι μια παλιά πολυκατοικία δεν χρειάζεται να σβήσει το παρελθόν της για να γίνει σύγχρονη. Πριν από οποιαδήποτε επέμβαση, αξίζει να δεις τι έχει ήδη το σπίτι σου: ένα ξύλινο παρκέ που ξαναζωντανεύει με τρίψιμο και νέο φινίρισμα, ένα μωσαϊκό που θέλει γυάλισμα, ένα μάρμαρο που θέλει απλώς καθάρισμα. Αυτά τα υλικά δύσκολα ξαναφτιάχνονται σήμερα και δίνουν στο σπίτι χαρακτήρα που κανένα καινούργιο δάπεδο δεν αντιγράφει.
Η δεύτερη ιδέα είναι το φως. Αν το σπίτι σου είναι σκοτεινό στο βάθος, κοίτα πρώτα τους διαδρόμους και τις κλειστές πόρτες: συχνά ένας τοίχος λιγότερος ή ένα γυάλινο άνοιγμα φέρνει περισσότερο φως από οποιοδήποτε φωτιστικό. Κάθε αλλαγή σε τοίχους θέλει πάντα μηχανικό, που θα ελέγξει τι είναι φέρον. Για τον προϋπολογισμό, δες τον οδηγό μας για το κόστος ανακαίνισης σπιτιού 50 τ.μ., και για ακόμη ένα αθηναϊκό ρετιρέ, το σπίτι ενός αρχιτέκτονα δίπλα στο Πεδίον του Άρεως.
Και κάτι ακόμη: η είσοδος δεν είναι μόνο πέρασμα. Με ράφια, έναν πάγκο και καλό φως, γίνεται ένα μικρό δωμάτιο που σε υποδέχεται και οργανώνει όλο το σπίτι.
Η ομάδα πίσω από το έργο
Το IDIOM Architectural Studio είναι αρχιτεκτονικό γραφείο με έδρα την Αθήνα. Περισσότερα έργα του θα βρεις στο idiom.gr και στο Instagram @idiom.architecture.
Αρχιτεκτονική: IDIOM Architectural Studio · Ομάδα σχεδιασμού: Maro Alektoridou, Loukas Bakas, Maria Pappa · Φωτογραφίες: Alina Lefa · Επιφάνεια: 100 τ.μ. · Οδός Μπενάκη, Εξάρχεια, Αθήνα, 2025.
