Υπόσκαφα σπίτια στην Άνδρο: Το Πέρασμα, μια κάθοδος από τη σκιά στη θέα του Αιγαίου

Στη δυτική πλαγιά της Άνδρου, εκεί όπου το έδαφος κατεβαίνει απότομα προς το Αιγαίο, το αθηναϊκό γραφείο MARI GOGA Architecture σχεδίασε τρία υπόσκαφα σπίτια που σχεδόν δεν φαίνονται. Το έργο λέγεται Το Πέρασμα, ολοκληρώθηκε το 2025 και απλώνεται σε ένα επικλινές οικόπεδο 5.120 τ.μ. Από ψηλά, το μάτι πιάνει μόνο μερικά ίχνη: τους όγκους των ανελκυστήρων, σκάλες που κατεβαίνουν μέσα στη γη και λεπτές γραμμικές σχισμές στο έδαφος, τους φωταγωγούς. Τα σπίτια αποκαλύπτονται μόνο όταν κατέβεις, και τότε μπροστά σου ανοίγει ολόκληρο το πέλαγος.

Υπεύθυνη της μελέτης είναι η Μάρη Γκόγκα, με την Εύα Τζίνη, την Ανδρομάχη Ντουφεξή και τον Έκτορα Μπολτσή στην ομάδα. Τις φωτογραφίες υπογράφει ο Μπάμπης Λουιζίδης.

Τρία σπίτια σε μια γραμμή

Την πρώτη απόφαση την έδωσε το ίδιο το οικόπεδο. Είναι μακρόστενο, και οι αποστάσεις που επιβάλλονται από τα όρια άφηναν μια στενή λωρίδα για να χτιστεί. Έτσι τα κτίσματα μπήκαν το ένα μετά το άλλο, σε μια γραμμή που ακολουθεί την υψομετρική διαφορά της πλαγιάς. Η πρώτη και μεγαλύτερη κατοικία έχει τον κύριο όγκο και έναν αυτόνομο ξενώνα, ενώ η τρίτη κάθεται στο χαμηλότερο σημείο του οικοπέδου και είναι εντελώς ανεξάρτητη.

Η ίδια γραμμική λογική συνεχίζεται και μέσα. Στις κατόψεις οι χώροι απλώνονται στη σειρά, με τα μεγάλα ανοίγματα στραμμένα προς τα δυτικά, ώστε η θέα να είναι το κοινό σημείο όλων.

ΚΑΣΠΩ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΑΦΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΜΙΚΡΟ - Φ12x11cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΦΕ/ΕΚΡΟΥ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΤΙΒΟ - Φ17.5x16cm

Δες το προϊόν

Μια κάθοδος από τη σκιά στο φως

Σε κάθε σπίτι μπαίνεις από την πίσω πλευρά, με ανελκυστήρα ή από μια σκάλα που κατεβαίνει ανάμεσα σε ψηλούς τοίχους από εμφανές μπετόν. Ο ουρανός στενεύει σε μια λωρίδα πάνω από το κεφάλι σου, το φως λιγοστεύει και η αίσθηση ότι μπαίνεις μέσα στη γη γίνεται σχεδόν σωματική. Οι αρχιτέκτονες περιγράφουν το σύνολο ως «ένα πέρασμα, μια κάθοδο στην ησυχία και το φως».

Στο τέλος της διαδρομής, η σκιά τελειώνει απότομα. Τα μεγάλα ανοίγματα της δυτικής όψης δείχνουν ουρανό και θάλασσα, αφού τα σπίτια βρίσκονται ψηλά πάνω από το νερό. Το γραφείο μιλά για μια διπλή εμπειρία: το σπίτι είναι ταυτόχρονα προστατευμένο καταφύγιο, σαν σπηλιά, και αετοφωλιά που αγναντεύει το Αιγαίο.

Ανοιχτοί χώροι μπροστά στη θέα

Μέσα, οι κοινόχρηστοι χώροι απλώνονται σε μια ενιαία, ανοιχτή κάτοψη. Καθιστικό, τραπεζαρία και κουζίνα στέκονται στη σειρά μπροστά στα τζάμια, και η ματιά τρέχει από τη μία άκρη στην άλλη. Μια ψηλή ξύλινη πόρτα ανοίγει κατευθείαν στη σκάλα της εισόδου, ενώ ένα όρθιο κομμάτι πέτρας στέκεται στη μέση του χώρου σαν γλυπτό.

Η κουζίνα δεν κρύβεται: μια μεγάλη νησίδα με εστίες κοιτάζει προς το καθιστικό και, πιο πέρα, προς τη θάλασσα. Σε τοίχους και ταβάνια, το μπετόν κρατά τα νερά από τις σανίδες του καλουπιού, μια υφή που θυμίζει ξύλο και αλλάζει με κάθε ώρα της μέρας.

Σε ένα άλλο καθιστικό του συνόλου, ένα μαύρο κρεμαστό τζάκι και ένας μακρύς πάγκος από μπετόν κατά μήκος του τοίχου είναι σχεδόν τα μόνα στοιχεία. Τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνουν το φως και η θέα.

Ένας επιμήκης διάδρομος οδηγεί στα υπνοδωμάτια. Όλα ανοίγουν προς τη δύση και αγκαλιάζουν τη θέα στο πέλαγος, οπότε η μέρα κλείνει με τον ήλιο να βουτά στη θάλασσα μπροστά σου.

ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΚΑΣΠΩ ΚΑΦΕ ΜΕ ΚΥΚΛΙΚΗ ΒΑΣΗ – Φ16×23.8cm

Δες το προϊόν

ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΚΑΣΠΩ ΚΑΦΕ ΚΑΘΕΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΕΤ/3 L27.5x23, M21x18, S15x13cm

Δες το προϊόν

Πανέλα από μπαμπού που κινούνται με τον ήλιο

Κατά μήκος των δυτικών όψεων τρέχουν στεγασμένοι, γραμμικοί ημιυπαίθριοι χώροι, σαν μακριές βεράντες κάτω από την προέκταση της πλάκας. Μπροστά τους, διάτρητα πανέλα από μπαμπού φιλτράρουν το δυνατό απογευματινό φως, κόβουν τον αέρα πριν φτάσει στα τζάμια και ρίχνουν στο δάπεδο σκιές σαν ρίγες. Καθώς οι ένοικοι τα μετακινούν ανάλογα με τον ήλιο και τις ανάγκες τους, η όψη του σπιτιού αλλάζει όλη την ημέρα.

Φωταγωγοί σαν μικρές αυλές

Ένα σπίτι χωμένο στην πλαγιά κινδυνεύει να έχει σκοτεινή πίσω πλευρά. Εδώ τη λύση δίνουν οι φωταγωγοί, οι ίδιες λεπτές σχισμές που βλέπεις από ψηλά. Μέσα στο σπίτι λειτουργούν σαν εσωτερικές αυλές: φέρνουν φυσικό φως και αέρα βαθιά στους χώρους, και το ύψος τους τραβά το βλέμμα προς τα πάνω, στον ουρανό.

Σε έναν διάδρομο, ο τοίχος του φωταγωγού είναι βαμμένος σε ζεστή ώχρα. Το φως που πέφτει πάνω του γεμίζει τον χώρο με χρυσές ανταύγειες, ενώ σε άλλα σημεία το γυμνό μπετόν αφήνει τον ήλιο να χαράξει μόνος του φωτεινές γραμμές.

ΚΑΣΠΩ ΣΕΤ/3 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΚΑΦΕ ΜΟΤΙΒΟ ΓΡΑΝΑΖΙ - L:Φ30.5x30.5, M:Φ25x25, S:Φ20x20cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΑΦΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΜEΣΑΙΟ - Φ14.5x13.5cm

Δες το προϊόν

Μπετόν, πέτρα, ξύλο και μπαμπού

Η παλέτα των υλικών είναι μικρή και ειλικρινής. Οι αδρές επιφάνειες του μπετόν και η ντόπια πέτρα τονίζουν τον υπόσκαφο χαρακτήρα και δένουν τα κτίσματα με το έδαφος. Το ξύλο και το μπαμπού, σε γήινες αποχρώσεις, μαλακώνουν την αυστηρή τους όψη και ξαναφέρνουν τη σχέση με τη γη και τη φύση. Στα μπάνια, ένας ξύλινος πάγκος κρατά έναν λευκό επιτραπέζιο νιπτήρα και στενά οριζόντια παράθυρα αφήνουν το φως να μπει χωρίς να χαθεί η ιδιωτικότητα.

Έξω, η ίδια λογική συνεχίζεται. Τοίχοι από ντόπια πέτρα ορίζουν τα πλατώματα, ένα στρογγυλό τραπέζι από μπετόν μοιάζει να φυτρώνει από το δάπεδο, χτιστοί πάγκοι γίνονται καθιστικό και ένα μεγάλο πήλινο πιθάρι θυμίζει ότι βρισκόμαστε σε νησί των Κυκλάδων.

Στέγες που ξαναγίνονται πλαγιά

Ο περιβάλλων χώρος ακολουθεί την κλίση του εδάφους. Οι στέγες είναι βατές, και η αυτοφυής βλάστηση τις σκεπάζει με τον δικό της ρυθμό, γεμίζοντας και τα κενά ανάμεσα στα κτίσματα. Μετά την επέμβαση, το τοπίο ξαναβρίσκει τη συνέχεια που είχε και η αρχιτεκτονική γίνεται σιγά σιγά κομμάτι της πλαγιάς.

ΚΑΣΠΩ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΑΦΕ ΠΑΛΑΙΩΜΕΝΟ ΔΙΣΚΟΠΟΤΗΡΟ - Φ16x16cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΚΑΦΕ/ΛΕΥΚΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΜΟΤΙΒΟ ΑΝΘΗ ΜΙΚΡΟ - Φ13x12.5cm

Δες το προϊόν

Τι κρατάμε για το σπίτι

Δεν χρειάζεται να σκάψεις μια πλαγιά στις Κυκλάδες για να κρατήσεις κάτι από Το Πέρασμα. Η πρώτη ιδέα είναι η διαδρομή: ένα χαμηλόφωτο, ήσυχο χολ κάνει πιο δυνατή τη στιγμή που φτάνεις στο φωτεινό δωμάτιο. Η δεύτερη είναι το φίλτρο στο φως. Συρόμενα πανέλα από μπαμπού, καλαμωτές ή ψάθινα στόρια στη βεράντα δροσίζουν το σπίτι το καλοκαίρι και ρίχνουν ωραίες σκιές.

Η τρίτη είναι η πειθαρχία στα υλικά: λίγα, τραχιά και φυσικά, όπως πέτρα, ξύλο και τσιμεντοκονία, σε γήινους τόνους. Και η τέταρτη είναι τα φυτά: στη βεράντα ή στον κήπο, προτίμησε ντόπια είδη που αντέχουν τον αέρα και τη ζέστη, όπως θυμάρι, φασκόμηλο και λεβάντα. Αν σε γοητεύουν τα σπίτια μέσα στη γη, δες και το Within the Earth, ένα σπίτι κάτω από τη γη στη Σίφνο, και τα πέτρινα σπίτια του Perma στη Σέριφο.

ΣΕΤ/4 ΚΑΣΠΩ ΠΗΛΙΝΑ ΚΑΦΕ ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΥΠΟΥ ΠΑΛΑΙΩΜΕΝΑ – S:Φ21.5×20.5, M:Φ26.5×24.5, L:Φ36×31, XL:Φ44x37cm

Δες το προϊόν

ΚΑΣΠΩ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΑΣΗΜΙ ΣΕΤ3 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΚΑΜΠΥΛΩΤΟ ΜΕ ΣΠΕΙΡΕΣ - L:Φ28x20, M:Φ22.5x16.5, S:Φ17.5x14.5cm

Δες το προϊόν

Το γραφείο πίσω από το έργο

Το MARI GOGA Architecture έχει έδρα στο Παγκράτι και αναλαμβάνει έργα κάθε κλίμακας, από κτίρια ως αντικείμενα για την καθημερινή χρήση. Για την ομάδα, ο σχεδιασμός και η κατασκευή είναι μία ενιαία διαδικασία: η δουλειά στο εργοτάξιο και η άμεση επαφή με τα υλικά επηρεάζουν κάθε απόφαση. Στο Πέρασμα, το γραφείο είχε και την επίβλεψη της κατασκευής. Περισσότερα έργα του θα βρεις στο marigoga.com και στο Instagram @mari.goga.

Αρχιτεκτονική μελέτη: MARI GOGA Architecture · Υπεύθυνη μελέτης: Μάρη Γκόγκα · Ομάδα μελέτης: Εύα Τζίνη, Ανδρομάχη Ντουφεξή, Έκτορας Μπολτσής · Στατική μελέτη: Γεράσιμος Λουκέρης · Μελέτη φωτισμού: Studio Locker · Επίβλεψη κατασκευής: MARI GOGA Architecture · Φωτογραφίες: Μπάμπης Λουιζίδης · Δυτική πλευρά της Άνδρου, 2025.