Ανακαίνιση μονοκατοικίας του 1969 στο Χαλάνδρι: τερακότα, claustra και πισίνα στην πιλοτή

Στο Χαλάνδρι, μια μοντέρνα μονοκατοικία που χτίστηκε πάνω σε πιλοτή ανάμεσα στο 1969 και στο 1970 πήρε μια δεύτερη ζωή χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα της. Την ανακαίνιση, το 2024–2025, υπογράφει το αθηναϊκό γραφείο Motus Design & Architecture του αρχιτέκτονα Δημήτρη Σωτηρόπουλου. Το Family Residence, όπως ονομάζεται το έργο, έχει 250 τ.μ. εσωτερικούς χώρους και άλλα 350 τ.μ. εξωτερικούς, σε ένα επίπεδο οικόπεδο 420 τ.μ. Το ξεχωρίζουν δύο πράγματα: τα κεραμικά claustra, διάτρητα πετάσματα που φιλτράρουν το φως μέσα και έξω, και μια μικρή πισίνα κάτω από την πιλοτή.

Σήμερα είναι το κύριο σπίτι μιας οικογένειας. Στην ομάδα της μελέτης ήταν και ο Αντώνης Νικηταράς, την κατασκευή ανέλαβε η Nama Architects του Δημήτρη Γράψα και τις φωτογραφίες τράβηξε ο ίδιος ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος.

Ένα μοντέρνο σπίτι με ελληνική ματιά

Η πρώτη απόφαση ήταν να μη σβηστεί η ιστορία του κτιρίου. Η νέα μελέτη πατά σταθερά στις αρχές της αρχικής μοντέρνας κατασκευής, στη λιτή γεωμετρία της και στην πιλοτή της, και τις εμπλουτίζει με αναφορές στον ελληνικό κριτικό τοπικισμό: το ρεύμα που κράτησε τη γλώσσα του μοντερνισμού, αλλά τη ρίζωσε στο φως, στο κλίμα και στα υλικά του τόπου. Στόχος ήταν να ξαναδιαβαστεί η αρχική ταυτότητα του σπιτιού με σημερινό λεξιλόγιο, και το αποτέλεσμα είναι ένα σύγχρονο σπίτι που θυμάται από πού ξεκίνησε.

Η σκάλα είναι καλό παράδειγμα. Ανεβαίνει μέσα σε έναν λευκό, καθαρό όγκο, ένα στρογγυλό άνοιγμα σαν φινιστρίνι ενώνει οπτικά τα δύο επίπεδα και τα λεπτά ξύλινα κάγκελα δίνουν ρυθμό στη διαδρομή.

ΠΟΛΥΘΡΟΝΑ KRILL PLYWOOD ΣΕ WHITEWASH - ΜΕΤΑΛΛΟ ΣΕ ΧΑΛΚΙΝΟ 55,5x55x72Υεκ.

Δες το προϊόν

Πολυθρόνα ANANKE Πορτοκαλί Ύφασμα/Μέταλλο/Ξύλο 85x78x84cm

Δες το προϊόν

Η πιλοτή έγινε το καθιστικό του κήπου

Σε πολλά σπίτια της εποχής, η πιλοτή καταλήγει χώρος στάθμευσης ή αποθήκη. Εδώ έγινε ο πιο ζωντανός εξωτερικός χώρος του σπιτιού, ένα σκιερό υπαίθριο δωμάτιο ανάμεσα στο μέσα και στον κήπο. Το δάπεδο στρώθηκε με πλάκες φυσικής πέτρας, ένα τραπέζι φαγητού στέκεται ανάμεσα στις κολόνες και ψηλά κεραμικά claustra κλείνουν τις πλευρές, χωρίς να κόβουν τον αέρα και το φως.

Στο βάθος της πιλοτής βρίσκεται μια μικρή, μακρόστενη πισίνα. Το νερό της καθρεφτίζει τον όγκο του σπιτιού που πατά από πάνω, και πίσω της υψώνεται ένας ψηλός, ορθογώνιος τοίχος ντυμένος με πρασινογάλαζα πλακάκια, ένα ήρεμο φόντο για όλη τη σύνθεση. Ένα λεπτό στόμιο στον τοίχο ρίχνει νερό στην πισίνα.

Μια κάτοψη που δίνει ιδιωτικότητα σε όλους

Μέσα, οι κύριοι χώροι οργανώνονται σε ανοιχτή κάτοψη, ώστε το βλέμμα να διασχίζει το σπίτι από άκρη σε άκρη. Υπάρχουν τρία υπνοδωμάτια, το καθένα με το δικό του μπάνιο. Για τους ιδιοκτήτες μετρούσε πολύ η θέση τους: τα παιδικά δωμάτια βρίσκονται στον όροφο και το κύριο υπνοδωμάτιο στο ισόγειο, ώστε κάθε μέλος της οικογένειας να έχει τη δική του ησυχία. Στον όροφο βρίσκεται και ο μεγάλος ενιαίος χώρος με την κουζίνα, την τραπεζαρία και το καθιστικό, που ανοίγει σε ένα μακρύ μπαλκόνι.

Η είσοδος δίνει αμέσως τον τόνο. Πλάκες φυσικής πέτρας στο δάπεδο, ξύλινα ντουλάπια σε όλο το μήκος του τοίχου και μια σκάλα με ξύλινη κουπαστή που ανεβαίνει προς το φως.

Στο ισόγειο υπάρχει και ένα δεύτερο, πιο χαλαρό καθιστικό, το casual room, όπως το λένε οι αρχιτέκτονες. Είναι ένας χώρος για όλη την οικογένεια, πιο ανεπίσημος από το σαλόνι του ορόφου, με μια χαμηλή πορτοκαλί πολυθρόνα, ένα κίτρινο στρογγυλό τραπεζάκι και πέτρα στο πάτωμα.

Claustra: τοίχοι που αφήνουν το φως να περνά

Το κεντρικό θέμα του σπιτιού είναι τα κεραμικά claustra, πετάσματα από διάτρητα κεραμικά στοιχεία στημένα σαν πλέγμα. Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος τα χρησιμοποιεί για να ορίσει, να οργανώσει και να φιλτράρει τους χώρους, μέσα και έξω. Χωρίζουν χωρίς να κλείνουν: αφήνουν το φως και τη ματιά να περνούν, αλλά κρατούν την αίσθηση του ορίου. Ο τρόπος που κοσκινίζουν το φως θυμίζει τη μεσογειακή αρχιτεκτονική, και μέσα στη μέρα ο ήλιος ζωγραφίζει από τα κενά τους ένα σχέδιο από φως και σκιά που αλλάζει συνεχώς.

Στον όροφο, ένα ψηλό claustra χωρίζει το κεφαλόσκαλο από το καθιστικό. Από τη μία πλευρά διαβάζεται σαν τοίχος, από την άλλη γίνεται το φόντο του καναπέ. Ο χαμηλός καναπές σε απαλό ροδακινί, ένα κόκκινο γυαλιστερό σκαμπό και ένα τραπεζάκι με σκούρα μαρμάρινη επιφάνεια κρατούν την παλέτα ζεστή και χαλαρή.

Η κουζίνα σε τόνους τερακότας

Η κουζίνα είναι ίσως το πιο φωτογενές σημείο του σπιτιού. Τα ντουλάπια, ματ σε βαθύ κεραμιδί, ταιριάζουν με την οροφή σε χρώμα τερακότα, και στο δάπεδο πλακάκια στον ίδιο τόνο, στρωμένα ψαροκόκαλο, συναντούν το ξύλινο ψαροκόκαλο του καθιστικού. Η αλλαγή του υλικού χωρίζει κουζίνα και σαλόνι χωρίς τοίχο.

Οι πάγκοι της νησίδας είναι από κόκκινο μάρμαρο με λευκά νερά, το πιο έντονο υλικό του σπιτιού. Ο πάγκος του νεροχύτη κάθεται σε μια φωτεινή γωνία με παράθυρα που κοιτάζουν τα δέντρα.

Σε μια εσοχή του τοίχου χώρεσε και ένα μικρό γραφείο: ένας ξύλινος πάγκος, ένα ράφι με κρυφό φωτισμό και πλακάκια σε πετρόλ μπλε, που κάνουν το κόκκινο γύρω τους να δείχνει ακόμα πιο ζεστό.

Χρώματα και υλικά που ξαναζωντανεύουν τα 70s

Ιδιαίτερη φροντίδα δόθηκε στην παλέτα. Οι αρχιτέκτονες συνδύασαν συμπληρωματικά χρώματα και υφές με αυθεντικά στοιχεία του σπιτιού που διατηρήθηκαν, για να ξαναζωντανέψει το πνεύμα του μοντερνισμού της δεκαετίας του 1970. Η τερακότα των οροφών και των ντουλαπιών απαντά στο πρασινογάλαζο των πλακακιών, όπως το πορτοκαλί απαντά στο μπλε στον χρωματικό κύκλο. Ανάμεσα σε αυτά, ξύλο στα δάπεδα και στις ντουλάπες, φυσική πέτρα στο ισόγειο, μάρμαρα σε κόκκινο, πράσινο και γκρι και ένα γαλάζιο terrazzo φτιάχνουν μια υλικότητα πλούσια αλλά ήρεμη.

Στα μπάνια, η ίδια λογική συνεχίζεται σε μικρή κλίμακα. Στην κύρια σουίτα του ισογείου, ένα κεραμικό claustra στέκεται μπροστά στο μπάνιο, με κόκκινα πλακάκια στο δάπεδο και στον τοίχο, ένα κρεμαστό έπιπλο σε γκριζογάλαζο και έναν στρογγυλό νιπτήρα πάγκου.

Τι κρατάμε για το σπίτι

Το Family Residence δείχνει ότι μια ανακαίνιση δεν χρειάζεται να σβήσει την ηλικία ενός σπιτιού για να το κάνει σύγχρονο. Πριν γκρεμίσεις οτιδήποτε, δες τι αξίζει να μείνει: μια σκάλα, ένα δάπεδο ή μια πιλοτή μπορούν να γίνουν το πιο δυνατό στοιχείο του νέου σπιτιού.

Αν σε τραβούν τα ζεστά χρώματα, ξεκίνα από την οροφή ή από τα ντουλάπια της κουζίνας και δώσε τους ισορροπία με ένα μπλε ή πρασινογάλαζο, όπως εδώ. Περισσότερες ιδέες θα βρεις στους συνδυασμούς με το χρώμα τερακότα, ενώ ένα ακόμη μοντέρνο αθηναϊκό σπίτι ντυμένο με κεραμικά πετάσματα θα δεις στη μονοκατοικία του ’50 στο Παλαιό Φάληρο.

Η ομάδα πίσω από το έργο

Το Motus Design & Architecture είναι αρχιτεκτονικό γραφείο με έδρα την Αθήνα και αναλαμβάνει αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και σχεδιασμό εσωτερικών χώρων. Τη μελέτη του Family Residence υπογράφει ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος, αρχιτέκτονας μηχανικός ΕΜΠ (M.Arch). Περισσότερα έργα του γραφείου θα βρεις στο motusdesign.gr και στο Instagram @motionunderstimulus.

Αρχιτεκτονική μελέτη και εσωτερικός σχεδιασμός: Motus Design & Architecture (Δημήτρης Σωτηρόπουλος) · Συνεργάτης: Αντώνης Νικηταράς · Κατασκευή: Nama Architects (Δημήτρης Γράψας) · Φωτογραφίες: Δημήτρης Σωτηρόπουλος · Χαλάνδρι, Αθήνα, 2024–2025.