Στις πλαγιές της Σέρα ντε Τραμουντάνα, της οροσειράς της Μαγιόρκας, ένα πέτρινο σπίτι με πράσινα παντζούρια χάνεται μέσα σε βουκαμβίλιες, κυπαρίσσια και αιωνόβιες ελιές. Γύρω του, το γραφείο αρχιτεκτονικής τοπίου Jardins Tramuntana, με επικεφαλής τον Joan Nadal, σχεδίασε το Encants: έναν κήπο 7.000 τ.μ., δηλαδή επτά στρεμμάτων, που δεν θέλει να είναι απλώς ένας όμορφος κήπος, αλλά συνέχεια του μεσογειακού τοπίου γύρω του. Οι παλιές ελιές και οι χαρουπιές του κτήματος έμειναν στη θέση τους και έγιναν πρωταγωνιστές, ενώ η πέτρα που βγήκε από τις εκσκαφές ξαναχτίστηκε σε τοίχους και μονοπάτια.
Στη σελίδα του γραφείου το έργο εμφανίζεται ως Finca dels Encants. Η λέξη encant στα καταλανικά σημαίνει γοητεία, και ο κήπος κάνει ό,τι μπορεί για να δικαιώσει το όνομα του. Τη δημιουργία του υπογράφει ο ίδιος ο Joan Nadal, ενώ τις φωτογραφίες τις τράβηξε η ομάδα του Jardins Tramuntana.
Ένας κήπος με ψυχή
Η αφετηρία ήταν απλή στη διατύπωση και δύσκολη στην πράξη: ένας κήπος «με ψυχή», που να σε ηρεμεί χωρίς να χάνει τη χαρούμενη, φιλόξενη διάθεση της Μεσογείου. Το γραφείο ήθελε να διαβάσει την ουσία της Μαγιόρκας με σύγχρονο μάτι, με σεβασμό στην τοπογραφία, στη βιοποικιλότητα, στις συνθήκες του κλίματος και στην ταυτότητα του τόπου.
«Στο Encants μου δόθηκε ένας λευκός καμβάς και η ελευθερία να φανταστώ και να δημιουργήσω», λέει ο Joan Nadal. «Η πραγματική πρόκληση ήταν να παρατηρήσω και να ακούσω τον τόπο, για να οδηγήσει εκείνος κάθε απόφαση.» Στόχος, όπως εξηγεί, ήταν ένας διάλογος ανάμεσα στη φύση, στην αρχιτεκτονική και στους ανθρώπους, ώστε ο κήπος να μη χάνεται απλώς μέσα στο τοπίο, αλλά να γίνεται κομμάτι της ζωής όσων ζουν εκεί.
Μια διαδρομή από μικρούς κόσμους
Τα επτά στρέμματα δεν αποκαλύπτονται με μια ματιά. Ο κήπος ξετυλίγεται σαν μια σειρά από χώρους που σε καλούν να περπατήσεις και να σταθείς: μονοπάτια, γωνιές για ξεκούραση, μικρά πλατώματα, πράσινες εκτάσεις, ένας λαχανόκηπος και μια πισίνα, που δένουν με το τοπίο σαν να φύτρωσαν εκεί. Τα κεντρικά λιθόστρωτα μονοπάτια, με πέτρες στρωμένες σε σχέδια, στρίβουν μαλακά ανάμεσα σε παρτέρια γεμάτα αγαπάνθους, βουκαμβίλιες και θάμνους κλαδεμένους σε μπάλες.
Σε ένα από τα πλατώματα, στη σκιά μιας αιωνόβιας ελιάς με κουφαλιασμένο κορμό, ένα σιδερένιο τραπέζι με ψηφιδωτή επιφάνεια και λίγες καρέκλες περιμένουν τον πρωινό καφέ. Πίσω τους, οι ξερολιθιές κρατούν τις αναβαθμίδες και οι βουκαμβίλιες κρέμονται από πάνω σαν μωβ κουρτίνα.
sticky.grΣΕΤ/4 ΚΑΣΠΩ ΠΗΛΙΝΑ ΚΑΦΕ ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΥΠΟΥ ΠΑΛΑΙΩΜΕΝΑ – S:Φ21.5×20.5, M:Φ26.5×24.5, L:Φ36×31, XL:Φ44x37cm
sticky.grOLIVE TREE 21112 Τεχνητό Διακοσμητικό Δέντρο Ελιά Υ220cm
sticky.grΚΑΘΕΤΟΣ ΚΗΠΟΣ AMSTERDAM 100 Χ 100 A143 GREEN DREAM
sticky.grΚΑΣΠΩ ΠΗΛΙΝΟ ΚΑΦΕ ΟΒΑΛ ΜΕ ΠΛΑΓΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ - Φ28.5x12.5cm
sticky.grΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟ ΣΤΕΦΑΝΙ ΕΛΙΑΣ ΠΡΑΣΙΝΟ ΠΑΓΟΥ - Φ50x12cm 12ΚΙΒ
Anesis HomeSupergreens Τεχνητή Φυλλωσιά Φτέρη Mix με Μωβ Άνθος 100x100 εκ.
sticky.grΚΑΣΠΩ ΠΗΛΙΝΟ ΚΑΦΕ ΚΥΛΙΝΡΙΔΚΟ ΜΕ ΠΛΑΓΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ - Φ23x21cm
sticky.grΤΕΧΝΗΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΕΛΙΑΣ ΜΠΑΛΑ ΣΕ ΓΛΑΣΤΡΑ – Y120cm
sticky.grΚΑΘΕΤΟΣ ΚΗΠΟΣ PARIS 100 Χ 100 A074 MEADOW
sticky.grΚΑΣΠΩ ΜΙΚΡΟ ΤΕΡΑΚΟΤΑ/ΚΑΦΕ ΑΝΑΓΛΥΦΑ ΣΤΑΧΙΑ - Φ14x13cm
sticky.grCAMELIA 21115 Τεχνητό Διακοσμητικό Δέντρο Καμέλια Μ50 x Π30 x Υ90cm
designdropsΤεχνητή Φυλλωσιά Φτέρη Mix με Μωβ Άνθος 9961-7 100x100cm Green Supergreens
Η διακόσμηση του κήπου είναι λιτή και γήινη. Πήλινα πιθάρια, ένα από αυτά ξαπλωμένο στο πλάι σαν γλυπτό, στέκονται ανάμεσα στα φυτά, ενώ οι πυκνοί θάμνοι σε στρογγυλά σχήματα δίνουν ρυθμό και ηρεμία δίπλα στο ξέσπασμα του χρώματος.
Η πέτρα και τα κλαδιά του τόπου
Η πιο ενδιαφέρουσα απόφαση του έργου δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Η πέτρα που βγήκε από τις εκσκαφές δεν έγινε μπάζα: ξαναχρησιμοποιήθηκε σε τοίχους και μονοπάτια, έτσι οι ξερολιθιές και τα σκαλιά είναι φτιαγμένα από την ίδια την πέτρα του κτήματος. Στις σκάλες, φυτεμένες αναβαθμίδες με φυτά κύκας και βουκαμβίλιες ανεβαίνουν ως τις ελιές.
Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για το ξύλο. Τα κλαδιά από το κλάδεμα των ελιών έγιναν κουπαστές στις σκάλες, με όλους τους κόμπους και τις καμπύλες τους. Όπως εξηγεί το γραφείο, η επιλογή να μείνουν τα δέντρα και τα υλικά του κτήματος πάρθηκε για τεχνικούς, αισθητικούς αλλά και συναισθηματικούς λόγους: κάνει το τοπίο πιο ανθεκτικό, μειώνει την ανάγκη για νερό, το δένει με το περιβάλλον του και κρατά ζωντανή τη μνήμη του τόπου.
Μακριά από τα κεντρικά μονοπάτια, στενότερα περάσματα από ακανόνιστες πέτρες χάνονται μέσα σε αγρωστώδη που κυματίζουν στον αέρα, κάτω από λεμονιές και ελιές με στριφτούς κορμούς.
Φυτά που ανήκουν στο τοπίο
Η φύτευση σχεδιάστηκε με οικολογικό και λειτουργικό κριτήριο: είδη που ταιριάζουν στο μεσογειακό τοπίο και αντέχουν το κλίμα του νησιού. Έτσι ο κήπος έχει πιο δυνατό χαρακτήρα και μεγαλώνει σε αρμονία με τη φύση γύρω του, αντί να παλεύει μαζί της. Στις φωτογραφίες αναγνωρίζεις τα κυπαρίσσια που ορθώνονται σαν κεριά, τα πεύκα, τη λεβάντα, τους αγαπάνθους, τις βουκαμβίλιες και τα αγρωστώδη.
Σε πολλά σημεία, τα μονοπάτια είναι φτιαγμένα από μεγάλες πέτρινες πλάκες με αρμούς από γρασίδι. Τέτοια μονοπάτια πατιούνται εύκολα, αφήνουν το νερό της βροχής να περάσει στο χώμα και μοιάζουν να υπήρχαν εκεί από πάντα, κάτω από τη σκιά των πεύκων.
Και παντού, η θέα. Ο κήπος δεν κλείνεται στον εαυτό του: τα μονοπάτια και οι αναβαθμίδες ανοίγουν προς τις βραχώδεις κορυφές της Τραμουντάνα, που γίνονται το πιο εντυπωσιακό του φόντο.
Νερό, με μέτρο
Το Encants σχεδιάστηκε ως ένα ζωντανό οικολογικό σύστημα, όπου τα φυτά, τα υλικά και το νερό δουλεύουν μαζί. Το πότισμα γίνεται με βελτιστοποιημένη στάγδην άρδευση, ενώ αυτόματα συστήματα αναλαμβάνουν τη λίπανση και τον καθαρισμό από τα άλατα, ώστε η συντήρηση να αφήνει όσο το δυνατόν μικρότερο αποτύπωμα. Όπως σε κάθε έργο του γραφείου, ο κήπος δεν θεωρείται ποτέ τελειωμένος: αλλάζει χρόνο με τον χρόνο και θέλει σωστή διαχείριση, φροντίδα και συνεχή προσαρμογή.
Το νερό ακούγεται κιόλας στην αυλή του σπιτιού, όπου μια βρύση με κεφάλι λιονταριού γεμίζει μια πέτρινη γούρνα. Δίπλα της, οι βουκαμβίλιες σκαρφαλώνουν ως τα παράθυρα και ένας θάμνος κλαδεμένος σε μπάλα στέκεται σαν φρουρός.
Τι κρατάμε για τον δικό μας κήπο
Δεν χρειάζεσαι επτά στρέμματα στη Μαγιόρκα για να κρατήσεις κάτι από το Encants. Η πρώτη ιδέα είναι να ξεκινάς από ό,τι ήδη υπάρχει: μια παλιά ελιά, μια χαρουπιά ή ένας πέτρινος τοίχος δίνουν στον κήπο ηλικία από την πρώτη μέρα, και αξίζει να σχεδιάσεις γύρω τους. Η δεύτερη είναι η πέτρα του τόπου: όταν σκάβεις, κράτα τις πέτρες για χαμηλά τοιχία, σκαλιά ή πλάκες για μονοπάτια.
Η τρίτη είναι τα φυτά που αγαπούν τον ήλιο και τη λίγη βροχή, όπως η λεβάντα, οι αγαπάνθοι, τα αγρωστώδη και τα κυπαρίσσια, με στάγδην πότισμα αντί για λάστιχο. Για περισσότερες ιδέες, δες και τον μεσογειακό κήπο σε τρεις αυλές στην Καταλονία και τον κήπο ξηρασίας στη Λανθαρότε.
Η ομάδα πίσω από το έργο
Το Jardins Tramuntana ιδρύθηκε το 1993 στη Μαγιόρκα από τον Joan Nadal, που το διευθύνει μέχρι σήμερα. Ξεκίνησε από την παραδοσιακή κηπουρική και εξελίχθηκε σε γραφείο αρχιτεκτονικής τοπίου, με αρχιτέκτονες τοπίου και μηχανικούς που αναλαμβάνουν ένα έργο από την πρώτη ιδέα ως την κατασκευή και τη συντήρηση. Βλέπει τους υπαίθριους χώρους ως ζωντανά συστήματα που ρυθμίζουν το μικροκλίμα και στηρίζουν τη βιοποικιλότητα, και έχει δημιουργήσει μερικούς από τους πιο εμβληματικούς κήπους του νησιού, με έργα και σε άλλες χώρες. Περισσότερα θα βρεις στο jardinstramuntana.com και στο Instagram @jardinstramuntana. Δες και άλλα σπίτια από αρχιτέκτονες.
Αρχιτεκτονική τοπίου και σχεδιασμός κήπου: Jardins Tramuntana (Joan Nadal) · Έκταση κήπου: 7.000 τ.μ. · Φωτογραφίες: Jardins Tramuntana · Σέρα ντε Τραμουντάνα, Μαγιόρκα, Ισπανία.
