Τα Χριστούγεννα στο ελληνικό σπίτι σημαίνουν λαμπάκια, φωτεινές γιρλάντες, στολισμένα μπαλκόνια, διακοσμητικά χωριά με κίνηση, προβολείς στην πρόσοψη. Ολα αυτά όμως έχουν ένα κοινό: ρεύμα, καλώδια, πολύπριζα και συχνά -ειδικά σε παλιές εγκαταστάσεις- μια καθημερινότητα που “βολεύεται” με πρόχειρες λύσεις.
Εδώ είναι το ζήτημα: το “έσβησα από το κουμπί” δεν ισοδυναμεί πάντα με “είμαι ασφαλής”. Η Πυροσβεστική επιμένει ότι τα χριστουγεννιάτικα φωτάκια πρέπει να σβήνουν και αποσυνδέονται όταν φεύγουμε από το σπίτι ή πριν τον ύπνο, ακριβώς επειδή μια βλάβη σε καλώδιο/φις/λαμπάκι μπορεί να εξελιχθεί σε υπερθέρμανση ή σπινθηρισμό χωρίς να το αντιληφθούμε εγκαίρως.
Παράλληλα, ο ΔΕΔΔΗΕ υπενθυμίζει κάτι που στην Ελλάδα το ξεχνάμε εύκολα: η ασφάλεια “γράφεται” πρώτα στην κατάσταση της εσωτερικής εγκατάστασης (και όχι μόνο στη συσκευή). Και ειδικά όταν φορτώνουμε ένα πολύπριζο με πολλά πράγματα, αυξάνουμε τον κίνδυνο υπερφόρτωσης και πυρκαγιάς.
Τα χριστουγεννιάτικα διακοσμητικά που πρέπει να αποσυνδέεις πριν φύγεις
Παρακάτω είναι τα πιο “ύποπτα” σενάρια για ελληνικά σπίτια (διαμερίσματα, μονοκατοικίες, εξοχικά), όχι γιατί είναι όλα επικίνδυνα από τη φύση τους, αλλά γιατί συνδυάζονται εύκολα με λάθος χρήση: παλιά καλώδια, πολύπριζα, μπαλαντέζες, υγρασία σε μπαλκόνια/κήπους και πολλές ώρες συνεχόμενης λειτουργίας.
Λαμπάκια χριστουγεννιάτικου δέντρου
Είτε μιλάμε για φυσικό είτε για τεχνητό δέντρο, τα λαμπάκια είναι το Νο1 που πρέπει να βγαίνει από την πρίζα όταν λείπουμε. Η Πυροσβεστική τονίζει και τον έλεγχο των φωτιστικών για κοψίματα/φθορές/καμένες λάμπες και σωστή εφαρμογή του φις ώστε να αποφεύγονται σπινθηρισμοί.
Γιατί έχει σημασία στην Ελλάδα: συχνά το δέντρο μπαίνει δίπλα σε κουρτίνες, καλοριφέρ, τζάκι ή σε πέρασμα. Η ίδια η Πυροσβεστική δίνει οδηγίες για αποστάσεις/τοποθέτηση δέντρου σε περίοδο εορτών, γιατί η “γιορτινή γωνιά” μπορεί να γίνει παγίδα.
Φωτεινές γιρλάντες, “κουρτίνες” φωτισμού, αστέρια παραθύρου
Αυτά συνήθως δουλεύουν πολλές ώρες, επειδή τα βλέπεις και “σε φτιάχνουν”. Ακριβώς γι’ αυτό μπαίνουν στη λίστα αποσύνδεσης όταν φεύγεις: πολλά σημεία σύνδεσης, λεπτά καλώδια, και συχνά περνούν πίσω από υφάσματα ή ακουμπούν σε έπιπλα.
Κόκκινη σημαία: αν το φις ή το καλώδιο “ζεσταίνει” στην αφή ή αν τρεμοπαίζουν με ανεπαίσθητο τρόπο, δεν το συζητάς – τα βγάζεις και τα αντικαθιστάς.
Εξωτερικά λαμπάκια σε μπαλκόνι, κάγκελα, κήπο
Εδώ οι κίνδυνοι στην Ελλάδα μεγαλώνουν λόγω υγρασίας/βροχής/αλμύρας (παραθαλάσσιες περιοχές) και πρόχειρων επεκτάσεων (μπαλαντέζες κάτω από χαλιά ή με “ενώσεις στον αέρα”). Αποσύνδεση πριν φύγεις, πάντα.
Τι να προσέχεις στην αγορά: τα φωτιστικά “αλυσίδες” (lighting chains) έχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις ασφαλείας ως κατηγορία προϊόντος (πρότυπα για χρήση εσωτερικά/εξωτερικά, τάση έως 250V κ.λπ.). Μην θεωρείς δεδομένο ότι “ό,τι πουλάνε είναι εντάξει” – η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει στο παρελθόν ότι πολλά σετ δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις ασφαλείας.
Προβολείς στο σπίτι (laser/LED projectors) για σχέδια στην πρόσοψη
Πολύ δημοφιλείς τα τελευταία χρόνια, και συχνά μένουν αναμμένοι “γιατί δεν καίνε πολύ”. Ναι, αλλά έχουν τροφοδοτικό, καλώδιο, και δουλεύουν έξω. Αποσύνδεση όταν λείπεις, και έλεγχος ώστε να είναι για εξωτερική χρήση και σωστά προστατευμένοι από νερό.
Φουσκωτά διακοσμητικά εξωτερικού χώρου
Εδώ δεν είναι το φως το κύριο θέμα – είναι ο ανεμος που είναι απρόβλεπτος. Συνεχής λειτουργία, πιθανή υγρασία, καλώδια σε εξωτερικό χώρο. Οταν φεύγεις, αποσύνδεση.
“Διακοσμητικά” που θερμαίνουν
Αν στην κατηγορία του στολισμού βάζεις και θερμαινόμενα/αρωματικά (π.χ. θερμαντήρες αρώματος, ηλεκτρικά τζάκια-διακοσμητικά, θερμαινόμενες γιρλάντες παλιού τύπου), τότε ο κανόνας γίνεται ακόμα πιο αυστηρός: θερμότητα + απουσία = όχι.
Το μεγάλο ελληνικό θέμα: πολύπριζα και υπερφόρτωση
Αν θέλεις να το δεις ρεαλιστικά, στην Ελλάδα ο κίνδυνος δεν είναι “τα λαμπάκια” από μόνα τους. Είναι το οικοσύστημα γύρω τους: ένα πολύπριζο πίσω από τον καναπέ που έχει πάνω του δέντρο, τηλεόραση, κονσόλα, φορτιστές, και ίσως και ένα θερμαντικό πάνελ “για λίγο”.
Ο ΔΕΔΔΗΕ το λέει καθαρά: δεν βάζουμε πολλές συσκευές σε ένα πολύπριζο γιατί μπορεί να προκληθεί υπερφόρτωση με αποτέλεσμα πυρκαγιά.
Αρα, ακόμα κι αν εσύ θες “να αφήσεις αναμμένα μόνο τα λαμπάκια”, στην πράξη μπορεί να τα έχεις βάλει πάνω σε μια αλυσίδα από αντάπτορες και πολύπριζα που δεν σηκώνει το φορτίο ή έχει φθορές.
Τι να κάνεις για να είσαι πραγματικά ήσυχος
- Αποσύνδεση πριν φύγεις: όχι μόνο “off” στο διακοπτάκι. Η Πυροσβεστική μιλά ρητά για σβήσιμο/αποσύνδεση των φωτιστικών πριν φύγουμε ή πριν τον ύπνο.
- Ετήσιος οπτικός έλεγχος: καλώδια, ενώσεις, φις, σημεία που διπλώνουν. Η ίδια οδηγία υπάρχει στις συστάσεις για τα χριστουγεννιάτικα φωτιστικά.
- Προσοχή στην εγκατάσταση: ο ΔΕΔΔΗΕ τονίζει ότι η ηλεκτρολογική ασφάλεια στο σπίτι επιτυγχάνεται μόνο με ελεγμένη εγκατάσταση και υπενθυμίζει επανέλεγχο (ενδεικτικά) μέχρι και ανά 14 χρόνια για κατοικίες.
- Μην “υποθέτεις” ότι ένα προϊόν είναι ασφαλές: στην ΕΕ έχουν υπάρξει ανακλήσεις/ειδοποιήσεις για φωτεινές αλυσίδες που δεν συμμορφώνονταν με απαιτήσεις (π.χ. σχετικές με την Οδηγία Χαμηλής Τάσης και πρότυπα της σειράς EN 60598).
Διάλεξε φωτιστικά κατάλληλα για εσωτερικό ή εξωτερικό χώρο και κάνε έναν γρήγορο έλεγχο πριν τα βάλεις στην πρίζα – έχουν υπάρξει περιπτώσεις προϊόντων με κινδύνους ηλεκτροπληξίας/φωτιάς. - Αν θες αυτοματοποίηση: ένας ποιοτικός χρονοδιακόπτης μπορεί να μειώσει την πιθανότητα να ξεχαστείς, αλλά δεν “αναιρεί” την ανάγκη αποσύνδεσης όταν λείπεις πολλές ώρες. (Σκέψου τον ως βοήθημα, όχι ως άδεια για να μένουν όλα στο ρεύμα.)
Η “αντίρρηση” που αξίζει να κρατήσεις
Μπορεί να σκέφτεσαι: “Μα τα δικά μου είναι LED, δεν ζεσταίνονται”. Σωστό – συνήθως ζεσταίνονται πολύ λιγότερο από παλιότερα. Αλλά η ασφάλεια δεν κρίνεται μόνο από τη θερμότητα των λαμπών. Κρίνεται από καλώδια, συνδέσεις, φορτία σε πολύπριζα, υγρασία, και κατάσταση της εγκατάστασης. Γι’ αυτό και οι επίσημες οδηγίες επιμένουν στο “σβήνουμε και αποσυνδέουμε όταν λείπουμε”.
Αν θες έναν κανόνα που δουλεύει για τα ελληνικά δεδομένα χωρίς να σε βάζει να σκέφτεσαι κάθε φορά: ό,τι ανάβει, κινείται ή τροφοδοτείται από μετασχηματιστή και είναι χριστουγεννιάτικος στολισμός, βγαίνει από την πρίζα πριν φύγεις. Και αν για να το πετύχεις χρειάζεσαι καλύτερη οργάνωση στις πρίζες ή έναν έλεγχο της εγκατάστασης, είναι από τις λίγες “αναβαθμίσεις” που έχουν άμεσο αντίκρισμα σε ασφάλεια.